Ông Trương Gia Bình: ‘Không nên đua về nền tảng, mà đua tạo tài sản từ AI’

Mong muốn hàng triệu thanh niên Việt tham gia lĩnh vực AI, ông Trương Gia Bình nhận định Việt Nam nên phát triển AI theo hướng ứng dụng thực tiễn, mang lại giá trị ngay. Sau buổi trao đổi với một số chuyên gia từ Google về vai trò của con người trong kỷ nguyên AI hồi tháng 5, ông chia sẻ với VnExpress về sự phát triển của trí tuệ nhân tạo trên thế giới và cơ hội cho lao động Việt trong lĩnh vực.

– Thị trường công nghệ toàn cầu gần đây liên tục chứng kiến những bước nhảy vọt của trí tuệ nhân tạo. Chuyển dịch nào khiến ông ấn tượng nhất?

– Có hai thông tin tôi muốn chia sẻ. Thứ nhất là một số chuyên gia AI hàng đầu thế giới, như Yann LeCun, đang xây dựng một mô hình AI toàn cầu chủ quyền. Nói đơn giản, nó giống như một tổ chức chung cho thế giới, tôn trọng dữ liệu của mỗi quốc gia nhưng vẫn ở đẳng cấp toàn cầu để đủ sức cạnh tranh với các tập đoàn lớn. Đây là một nỗ lực rất lớn và họ đã mời đại diện từ Việt Nam tham dự. Tôi nghĩ sẽ cần đánh giá kỹ hơn về mô hình trước khi đưa ra quyết định.

Thông tin thứ hai là Claude Mythos – mô hình Anthropic đã phát hiện hàng nghìn lỗ hổng bảo mật trên rất nhiều hệ thống thông tin, khiến chính nhà phát triển ra nó cũng phải kiểm soát một cách chặt chẽ. Sự xuất hiện của Mythos là tín hiệu rất đáng lo ngại cho an ninh mạng, cho thấy hiện nay không có một hệ thống bảo mật nào tuyệt đối an toàn.

Những bước tiến rất nhanh của AI trên thế giới đang mở ra cơ hội lớn, đồng thời đặt ra những thách thức mới về an ninh, chủ quyền số và năng lực làm chủ công nghệ của mỗi quốc gia.

– Giữa những chuyển dịch đó, nhiều tên tuổi lớn về AI đã đến Việt Nam. Ở góc nhìn của người trong cuộc, theo ông, họ đến vì tò mò hay nhìn thấy gì ở chúng ta và liệu điều đó có ảnh hưởng đến quyết tâm tự chủ của Việt Nam?

– Thực tế, nhiều thành tựu AI đột phá hiện nay có dấu ấn của người Việt, như Lê Viết Quốc hay Lương Minh Thắng ở Google, nên dễ hiểu khi thế giới tôn trọng năng lực của chúng ta trong lĩnh vực. Tất nhiên, họ cũng tới để tìm kiếm cơ hội để giải các bài toán của họ. AI là bài toán rất thời sự, rất nóng hổi và họ cần tìm những đối tác để hợp tác.

Trong AI nói riêng và khoa học công nghệ nói chung, không quốc gia nào có thể độc lập đi lên một mình, nên hợp tác là bắt buộc và thậm chí hợp tác càng nhiều càng tốt. Vấn đề là khi hợp tác, chúng ta đi theo họ hay giữ được mục tiêu riêng của mình, và chủ quyền số là vấn đề quan trọng nhất.

FPT bắt tay với Nvidia xây dựng hạ tầng nhà máy AI, kết hợp với Microsoft để chuyển đổi AI cho khách hàng, hợp tác với Qualcomm làm chip ôtô. Trước đây, chúng ta thảo luận về việc làm thế nào để chuyển đổi số giúp các tập đoàn lớn, còn nay câu chuyện đã dịch chuyển sang chuyển đổi AI cho họ. Với những hợp đồng lớn trị giá hàng trăm triệu USD ký kết thời gian qua, chúng tôi tự tin vào năng lực công nghệ Việt Nam.

– Tự tin là vậy, nhưng có ý kiến rằng Việt Nam phải tự tạo mô hình AI nền tảng của riêng mình mới có thể tự chủ. Khi nguồn lực còn hạn chế, chúng ta cần cách làm khác biệt thế nào?

– Đây là vấn đề mang tầm chiến lược quốc gia. Phải thẳng thắn rằng mô hình nền tảng đòi hỏi nguồn vốn đầu tư đến hàng tỷ USD và hiện tập trung ở các tập đoàn khổng lồ của Mỹ hay Trung Quốc. Việt Nam không nên đua ở phân khúc này. Thực tế, Nhật Bản, Hàn Quốc hay châu Âu cũng không chọn cạnh tranh trực tiếp với các Big Tech về các mô hình nền tảng.

Cơ hội của chúng ta chính là khai thác AI đó, mô hình đó như những công cụ để tạo ra trí tuệ, tài sản cho thế giới, là lĩnh vực Việt Nam có thể đua và cần đua.

Việc chế tạo mô hình toàn cầu cần vài trăm đến vài nghìn nhân sự, trong khi cơ hội thực sự của Việt Nam nằm ở việc đem AI làm công cụ để tạo ra các ứng dụng thực tiễn, tạo ra tài sản cho xã hội. Đó mới là lĩnh vực chúng ta phải đua để tạo công ăn việc làm cho hàng triệu thanh niên, giúp họ làm ra của cải cho chính mình và đất nước.

Không nên chạy đua nền tảng công nghệ lõi, nhưng chuyển đổi lực lượng lao động sang các lĩnh vực tạo giá trị gia tăng cao bằng AI là điều cả Việt Nam và thế giới đều cần. Nếu dùng một từ để nói về sự khác biệt trong hướng phát triển AI của Việt Nam, tôi nghĩ chính là hướng đi vào thực tiễn thay vì lý thuyết.

– Ông nói AI tạo công ăn việc làm cho hàng triệu người trẻ, nhưng thực tế nhiều thanh niên lại đang lo sợ AI sẽ lấy mất công việc của họ?

– Đó là nỗi sợ mà chúng ta phải vượt qua. Điểm khác biệt lớn nhất là AI hiện đã phát triển đến giai đoạn AI agent (tác nhân AI) có thể thay thế hoặc đồng hành cùng con người.

Nếu làm việc cùng trợ lý AI, năng lực của bạn sẽ tăng gấp đôi, thậm chí năng suất công việc tăng gấp 10 lần. Sự thành công của người biết dùng AI và người từ chối AI là hoàn toàn khác biệt, và sẽ rất khó cho những ai không hiểu và không làm việc cùng AI.

Tôi mong muốn tất cả thanh thiếu niên Việt Nam biết dùng AI cho học tập, sáng tạo, kinh doanh. Từ đó, tôi tin sẽ hình thành nên những chuyên gia hàng đầu trên “đỉnh tháp”, họ có thể kết hợp với những bộ óc của người Việt hàng đầu trên thế giới để sáng tạo các mô hình chủ quyền mới. Đó cũng là lý do chúng tôi mở ra Giải thưởng Âu Lạc, với mong muốn thúc đẩy thanh niên Việt dấn thân làm AI.

– Giải thưởng Âu Lạc trị giá 1 triệu USD nhưng chỉ trao cho một đại diện. Điều này có thể khiến nhiều startup nhỏ ngần ngại tham gia vì vừa khó đạt, vừa lo sản phẩm sẽ bị các tập đoàn lớn nuốt chửng?

– Tham gia một cuộc thi đấu không có nghĩa bạn phải vô địch ngay lập tức. Tôi tin một trong những “giải thưởng” quan trọng nhất là sự trưởng thành vượt bậc có được sau cuộc chơi.

Hội đồng giám khảo của Âu Lạc Grand Prize là những chuyên gia đang dẫn dắt sự tiến bộ của AI trên thế giới. Đây là cơ hội hiếm có để tiếp xúc, học hỏi và có cơ hội nhận đầu tư, quảng bá.

Chúng tôi dự kiến tổ chức giải thưởng trong ba năm chứ không phải một năm, nhằm hướng tới việc tự phát triển giải pháp trên nền tảng mở để giải quyết các bài toán chuyên biệt của Việt Nam. Hiện ban tổ chức đã nhận được khoảng 200 lượt đăng ký, chủ yếu ở mảng y tế và giáo dục. Đến vòng chung tuyển từ tháng 8 đến tháng 10, các dự án xuất sắc sẽ được quảng bá rộng rãi, được hỗ trợ kết nối đầu tư, thậm chí chính giám khảo có thể tham gia góp cổ phần để cùng nâng cấp sản phẩm.

Việc lo sợ bị ông lớn nuốt chửng là suy nghĩ rất ngây thơ, vì ý tưởng không phải tất cả. Ý tưởng thực chất chỉ chiếm 1% thành công, để về đích bạn phải làm thêm 100 việc khác phía sau. Hơn nữa, thế giới luôn có hai dạng bài toán: bài toán nền tảng dành cho Big Tech, và bài toán ứng dụng giải quyết nhu cầu cơ bản như ăn, mặc, chữa bệnh, học tập cho 8 tỷ con người. AI ứng dụng cũng vậy, ai đem lại giá trị cụ thể cho con người thì người đó thành công, không cần tìm những bài toán mà thế giới phải “bó tay”.

– Dùng giải thưởng thúc đẩy thanh niên quan tâm phát triển AI có lẽ chỉ giải quyết được phần ngọn của vấn đề. Để Việt Nam không chỉ là thị trường tiêu thụ mà còn là nơi tạo ra AI, theo ông cần đến điều kiện gì?

– Giáo dục chính là điều kiện cốt lõi. Chúng ta cần đưa mạnh mẽ giáo dục AI vào tất cả trường đại học, không phải học chuyên sâu mà là dùng AI để học các môn còn lại. FPT đã tiên phong triển khai phương pháp học bằng AI cho mọi môn học từ niên khóa 2025-2026 và đang vận hành rất tốt.

Sự phát triển nhanh của AI đặt ngành giáo dục trước yêu cầu đổi mới toàn diện, từ phương pháp giảng dạy, học tập đến kiểm tra, đánh giá. Khi học sinh có thể sử dụng AI hỗ trợ tiếp cận tri thức và giải bài tập, nhà trường cần đổi mới phương thức giáo dục, chuyển trọng tâm từ truyền đạt kiến thức sang phát triển năng lực tư duy, khả năng đặt câu hỏi, giải quyết vấn đề và sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm. Những tiến bộ gần đây của AI cho thấy công nghệ này đã bắt đầu tham gia vào nhiệm vụ đòi hỏi năng lực suy luận cao. Chẳng hạn, mô hình AI do nhóm nghiên cứu của TS Lương Minh Thắng phát triển đã đạt chuẩn Huy chương Vàng tại Olympic Toán quốc tế 2025.

AI cũng mở ra các cơ hội mới. Đối với bài toán thiếu giảng viên khi triển khai 10 công nghệ chiến lược của quốc gia, giải pháp khả thi là dùng AI agent để hỗ trợ thầy cô. Vấn đề lớn nhất vẫn là quyết tâm và nhận thức của chúng ta có chấp nhận AI hay không. Chấp nhận càng sớm, càng mạnh mẽ, cơ hội bứt phá của đất nước càng lớn.

– Để giải quyết bài toán công nghệ chiến lược đó, yếu tố cốt lõi vẫn là con người. Làm thế nào để Việt Nam thu hút những nhân tài AI xuất sắc về cống hiến?

– Việc thu hút nhân tài khó hay dễ phụ thuộc hoàn toàn vào việc chúng ta có đặt ra bài toán đủ lớn và chịu đầu tư để giải quyết chúng hay không. Chẳng hạn ở ngành lượng tử – một lĩnh vực phải 10-15 năm nữa mới đi vào thực tiễn, chúng tôi vẫn thu hút được một số chuyên gia có bằng tiến sĩ về nước làm việc. Khi Việt Nam quyết tâm làm khoa học công nghệ nghiêm túc, người tài sẽ về.

Với những bộ óc xuất chúng, giá trị họ tạo ra có thể đóng góp cho tiến bộ chung của toàn nhân loại. Để những tài năng như vậy phát huy hết năng lực, họ cần một môi trường nghiên cứu tương xứng. Họ cần những khoản ngân sách hàng triệu, hàng tỷ USD để nghiên cứu. Nếu có đủ nguồn lực như vậy hãy mời họ về làm việc. Còn không, mời họ về để chia sẻ, kết nối tri thức cũng đã là một đóng góp rất lớn rồi.

Giữa lý luận và thực tiễn, Việt Nam dứt khoát phải chọn đi vào thực tiễn. Đó là sự khác biệt lớn nhất và cũng là định hướng nhất quán ngay từ đầu.

Lưu Quý